Michiel Koolbergen: Een Hollandse Robinson Crusoë
Dagboek van de verbannen VOC-dienaar Leendert Hasenbosch op het onbewoonde
eiland Ascension, A.D. 1725
Bibliotheek Liborius
Paperback met flappen
296 pagina's, geïllustreerd
ISBN 90 74622 23 2
NUR 642
Euro 24,95
‘Op last van de commandeur en schippers van de Hollandse vloot ben ik afgezet op
de kust van het eiland Ascension. Ik betreur dit zeer, maar ik hoop dat de
Almachtige God mij zal beschermen. Ze lieten me op het strand achter met een
vat water, twee emmers, een oude braadpan, etc.
’
Zo luiden de eerste regels van het dagboek van een VOC-dienaar die in 1725 op
reis van Batavia naar Nederland wordt achtergelaten op het onbewoonde eiland
Ascension, als straf voor een
‘schandelijke misdaad’. Een afschuwelijker ballingsoord kan men zich niet voorstellen: op het
vulkanische eiland, gelegen midden in de Atlantische Oceaan, wil niets groeien
en water blijkt er nauwelijks te vinden. Vijf maanden lang houdt de VOC-dienaar
zijn dagboek bij, waarin hij schrijft over zijn pogingen om te overleven en
over zijn vergeefse zoektochten naar water. Verzwakt door zijn ontberingen en
door koortsen gekweld, blijven hem zelfs bezoekingen door angstaanjagende
geestverschijningen niet bespaard. Een jaar later treffen bemanningsleden van
een Engelse Oostindi
ëvaarder het anoniem geschreven dagboek in zijn tent aan. De schrijver is
spoorloos verdwenen, maar ze nemen het dagboek mee naar Londen, waar het in het
Engels wordt vertaald en gepubliceerd.
Kunsthistoricus Michiel Koolbergen, die verbonden was aan de kunstredactie van
dagblad Trouw, verdiepte zich in de kwestie van
‘de Hollandse Robinson Crusoë’. Speurwerk in Londen en in het Haagse VOC-archief, alsmede een bezoek aan het
eiland Ascension, leverde verrassende resultaten op. Zo krijgt de lezer
antwoord op vragen als: Gaat het hier om een waar gebeurd verhaal? Is het
dagboek authentiek? En zo ja, wie was deze VOC-dienaar?
Een Hollandse Robinson Crusoë onthult als in een detective een ten onrechte vergeten geschiedenis die zeker
zijn plaats verdient tussen andere bloedstollende Hollandse zeemansverhalen.
Van Michiel Koolbergen, die overleed kort na voltooiing van Een Hollandse Robinson Crusoë, verscheen in 1996 Het laatste geheim van Bomarzo, een kunsthistorische studie over de maniëristische beeldentuin van Bomarzo, Italië.
Recensie door Esther Hageman in Trouw van 17 december 2002: 'De Nederlandse Robinson was
homo'.
Recensie door Ed Schilders in de Volkskrant van 7 februari 2003: 'Thee van schildpadbloed
en urine'.
In het radioprogramma Knetterende Letteren (747 AM) van 20 maart 2003 werd over Een Hollandse Robinson Crusoë gesproken met Jeroen Koolbergen -de broer van auteur Michiel Koolbergen-, die
heeft meegewerkt aan het persklaarmaken van het boek. Beluister de uitzending
hier.
Recensie van Biblion - Nederlandse Bibliotheekdienst:
Leendert Hasenbosch, boekhouder aan boord van een Oost-Indievaarder, werd in mei
1725 tijdens de thuisreis betrapt op sodomitische handelingen met een
scheepsjongen en voor straf aan land gezet op het eiland Ascension. Vijf
maanden lang hield hij op het volstrekt desolate eiland een dagboek bij.
Waarschijnlijk is hij daarna van ontbering gestorven. Zijn dagboek werd later
teruggevonden door Britse zeelieden en verscheen in 1728 in een Engelse
vertaling te Londen. Koolbergen, kunsthistoricus en journalist, vertaalde dit
dagboek terug in het Nederlands (het origineel is zoekgeraakt) en voorzag het
van een zeer uitgebreide inleiding over het Robinson Crusoe-thema. De
ontdekking en verdere geschiedenis van ascension en de schepen die het in de
loop der eeuwen aandeden. Bovendien wist hij de identiteit van de anoniem
gebleven dagboekschrijver en zo diens persoonlijke geschiedenis te achterhalen.
Mede doordat dit boek het resultaat is van een duidelijk zeer grondig
onderzoek, is het zeker de moeite waard. Wie belang stelt in ontdekkingsreizen
en oude reisjournalen of de boeken over de eilanden van Boudewijn B
üch met belangstelling heeft gelezen, zal ook aan deze uitgave het nodige
leesplezier beleven. Met een aantal illustraties in zwart-wit en register.
Peter Turk
